Motivasyon Kuramına Giriş

Motivasyon kavramının temelleri ilk çağ filozoflarına kadar uzansa da, kuramsal ve bilimsel olarak araştırılması sanayi devrimiyle birlikte başlamış ve çalışanların verimini artırmada bir araç olarak görülmüştür. Önceleri basit bir “isteklendirme” olarak ele alınan kavram, günümüzde “hedefe yönelik çabalara neden olan tüm unsurları içine alan bir süreç” olarak ifade edilmektedir. Günümüzde yeni bir psikoloji dalı olmaya aday olan motivasyon kuramı ele aldığı konularla insan potansiyelinden en üst düzeyde faydalanmayı, amaçların gerçekleşmesinde en üst performans düzeyine ulaşmayı hedefleyen bir araştırma ve çalışma alanı haline gelmiştir.

Tayfun Topaloğlu *

Motivasyon Kuramına Giriş
Motivasyon (Teorileri) Kuramları
1. Kapsam Kuramları
1.1.Maslow’un Gereksinimler Hiyerarşisi Kuramı (Hierarchy of Needs)
1.2.Alderfer’in E.R.G. Kuramı (Existence-Relatedness-Growth Theory)
1.3.Herzberg’in İki-Faktör Kuramı (Two-Factor Theory)
1.4.McClelland’ın Gereksinimler Kuramı (McClelland’s Theory of Needs)
1.5.Murray’in Öğrenilmiş Gereksinimler Kuramı (Manifest Needs)
Kapsam Kuramlarının Karşılaştırılması

2. Süreç Kuramları
2.1.Beklenti Kuramı (Expectancy Theory)
2.2.Adams’ın Ödül Adaleti ve Eşitliği Kuramı (Equity Theory)
2.3.Locke’un Amaç Saptama Kuramı (Goal Setting Theory)
2.4.Koşullanma Kuramı (Reinforcement Theory)
2.5.Nedensellik Yükleme/Atfetme Kuramı (Attribution Theory)
2.5.1. Heider’in Nedensellik Yükleme Kuramı
2.5.2. Nedensellik Yükleme Süreci
2.5.3. Weiner’in Nedensellik Başarı Kuramı
2.5.4. Başarı Güdüsü ve Nedensellik Yükleme İlişkisi

* Motivasyon Teorileri ile ilgili tüm yazılar, Tayfun Topaloğlu tarafından hazırlanmış olup, akademik çalışmalarda yararlanılması halinde, yazar ismi ve site isminin akademik yayın ilkeleri gereği kaynak gösterilmesi gerekmektedir.

Motivasyon Kuramlarının Sınıflandırılması

Çoğu çağdaş motivasyon görüşlerinin temelinde Hedonizm Prensibi (ilkesi) yatmaktadır. Bu prensibin izleri eski Yunan filozoflarına kadar uzanmaktadır (Ayrıca örneğin; J. S. Mill ve J. Bentham gibi İngiliz faydacılarının yazılarına). Hedonizmin temelinde, davranışın zevke yöneleceği ve acıdan kaçınacağı varsayımı bulunmaktadır. İnsanların alternatif olasılıklar arasından seçimler yaptığı her durumda, hareketin yönü, zevki maksimize etmeye ve acıyı minimize etmeye yönelecektir (Vroom, 1964; 9).

Devamını Oku

Motivasyon (Teorileri) Kuramları

Motivasyona yönelik kuramlardan herhangi biri, bireylerin sergiledikleri davranışın nedenleri ile bu davranışa neden olan süreçleri açıklamaya çalışmaktadır. Pek çok kuram genellikle her ikisinden ziyade birisi üzerinde daha güçlü şekilde odaklanma eğilimi göstermektedir (Tosi vd., 1990: 268). Motivasyon kuramları kapsam-gereksinim (content-need) kuramları ve süreç (process) kuramları olmak üzere iki kısımda incelenebilmektedir.

Tayfun Topaloğlu *

Devamını Oku

Murray’in Öğrenilmiş Gereksinimler Kuramı (Manifest Needs)

Murray (1938) insan davranışını fazlaca kontrol ettiğine inandığı bir dizi gereksinimi (güdüyü) öne sürmüştür. Ona göre ihtiyaçlar, fizyolojik eksikliklerden doğar ama oldukça durağan kişilik özelliklerini simgelemektedirler (Can, 1985; 32).

Murray yaklaşımını “kişilikbilim” (personoloji) olarak adlandırmış ve kişiliğin temel gereksinimlerini belirlemiştir. Yiyecek ve su gibi, iç organlardan kaynaklanan gereksinimlerle pek ilgilenmeyen Murray psikolojik kökenli gereksinimlere odaklanmıştır (Burger, 2006; 246). Murray (1938) psikolojik kökenli gereksinimi, belirli bir koşulda belirli bir şekilde tepki göstermeye hazır bulunma durumu olarak tanımlamıştır. (Burger, 2006; 246).
Devamını Oku

Maslow’un Gereksinimler Hiyerarşisi Kuramı (Hierarchy of Needs)

Abraham H. Maslow klinik gözlemlerinden yola çıkarak insan davranışlarına yön veren temel gereksinimlerin neler olduğunu çalışmalarında ortaya koymuştur (Maslow, 1970). Onun gereksinimler hiyerarşisi kuramı, belki de motivasyon ve gereksinimlerle iilişkili olarak dünyada en yaygın şekilde tanınan motivasyon kuramıdır (Porter vd.,2003: 6).

Devamını Oku

Alderfer’in E.R.G. Kuramı (Existence-Relatedness-Growth Theory)

Clayton Alderfer (1972), Maslow’un gereksinimler hiyerarşisini başka bir şekilde ifade etmektedir. Maslow’un modeli özellikle çalışma yaşamı için geliştirilmemişken, Alderfer kuramında örgütlerdeki insan gereksinimlerine yönelik bir uyarlama yapmaya çalışmıştır (Porter, vd., 2003: 8). Kuramında gereksinimleri Varoluş (Existence), İlişki kurma (Relatedness) ve Gelişme (Growth) gereksinimleri olarak üç grupta incelemiştir.

Devamını Oku

McClelland’ın Gereksinimler Kuramı (McClelland’s Theory of Needs)

David C. McClelland’ın “Gereksinimler Kuramı”, Henry A. Murray’ın 1938 yılında ortaya attığı ve insan davranışlarının nedeni oluşturduğunu ifade ettiği 20’nin üzerindeki bir dizi gereksinimden yalnızca başarı, güç ve yakın ilişki gereksinimlerini içeren bir kuramdır. McClelland bu üç gereksinimden genellikle başarı gereksinimi üzerinde yoğunlukla çalışmış olsa da, bir çok araştırmasında bu üç gereksinimi birlikte test etmiştir.
Devamını Oku

Beklenti Kuramı (Expectancy Theory)

Motivasyonda yer alan gereksinim/kapsam kuramlarında, insan davranışlarına yön verdiği düşünülen gereksinimler üzerinde durulmuş ve bu gereksinimlerin eksikliğinin veya giderilme arzusunun davranışı belirli şekillerde yönlendireceği varsayımı kabul edilmişti. Bununla birlikte bazı araştırmacılar, insan gereksinmelerinin varlığının davranışı başlatmaya yetmeyeceği, ayrıca, kişinin bir davranışta bulunması sonucunda, bu davranışın gereksinmeyi gidermede amacına ulaşacağı yolunda bir beklentiye sahip olmasının da gerektiğini ileri sürmüşler ve bu görüşe dayanan motivasyon kuramları geliştirmişlerdir.

Bunlardan Victor H. Vroom tarafından geliştirilen “Beklenti Kuramı” geniş kabul görmüştür. Vroom’un modeli daha sonra Porter ve Lawler tarafından geliştirilmiş ve ayrıntılı bir model haline getirilmiştir.

Devamını Oku