Kategori: Motivasyon Teorileri

Motivasyon Kuramına Giriş

Motivasyon kavramının temelleri ilk çağ filozoflarına kadar uzansa da, kuramsal ve bilimsel olarak araştırılması sanayi devrimiyle birlikte başlamış ve çalışanların verimini artırmada bir araç olarak görülmüştür. Önceleri basit bir “isteklendirme” olarak ele alınan kavram, günümüzde “hedefe yönelik çabalara neden olan tüm unsurları içine alan bir...

Motivasyon Kuramlarının Sınıflandırılması

Çoğu çağdaş motivasyon görüşlerinin temelinde Hedonizm Prensibi (ilkesi) yatmaktadır. Bu prensibin izleri eski Yunan filozoflarına kadar uzanmaktadır (Ayrıca örneğin; J. S. Mill ve J. Bentham gibi İngiliz faydacılarının yazılarına). Hedonizmin temelinde, davranışın zevke yöneleceği ve acıdan kaçınacağı varsayımı bulunmaktadır. İnsanların alternatif olasılıklar arasından seçimler yaptığı...

Motivasyon (Teorileri) Kuramları

Motivasyona yönelik kuramlardan herhangi biri, bireylerin sergiledikleri davranışın nedenleri ile bu davranışa neden olan süreçleri açıklamaya çalışmaktadır. Pek çok kuram genellikle her ikisinden ziyade birisi üzerinde daha güçlü şekilde odaklanma eğilimi göstermektedir (Tosi vd., 1990: 268). Motivasyon kuramları kapsam-gereksinim (content-need) kuramları ve süreç (process) kuramları...

Murray’in Öğrenilmiş Gereksinimler Kuramı (Manifest Needs)

Murray (1938) insan davranışını fazlaca kontrol ettiğine inandığı bir dizi gereksinimi (güdüyü) öne sürmüştür. Ona göre ihtiyaçlar, fizyolojik eksikliklerden doğar ama oldukça durağan kişilik özelliklerini simgelemektedirler (Can, 1985; 32). Murray yaklaşımını “kişilikbilim” (personoloji) olarak adlandırmış ve kişiliğin temel gereksinimlerini belirlemiştir. Yiyecek ve su gibi, iç...

Maslow’un Gereksinimler Hiyerarşisi Kuramı (Hierarchy of Needs)

Abraham H. Maslow klinik gözlemlerinden yola çıkarak insan davranışlarına yön veren temel gereksinimlerin neler olduğunu çalışmalarında ortaya koymuştur (Maslow, 1970). Onun gereksinimler hiyerarşisi kuramı, belki de motivasyon ve gereksinimlerle iilişkili olarak dünyada en yaygın şekilde tanınan motivasyon kuramıdır (Porter vd.,2003: 6).

Alderfer’in E.R.G. Kuramı (Existence-Relatedness-Growth Theory)

Clayton Alderfer (1972), Maslow’un gereksinimler hiyerarşisini başka bir şekilde ifade etmektedir. Maslow’un modeli özellikle çalışma yaşamı için geliştirilmemişken, Alderfer kuramında örgütlerdeki insan gereksinimlerine yönelik bir uyarlama yapmaya çalışmıştır (Porter, vd., 2003: 8). Kuramında gereksinimleri Varoluş (Existence), İlişki kurma (Relatedness) ve Gelişme (Growth) gereksinimleri olarak üç...

McClelland’ın Gereksinimler Kuramı (McClelland’s Theory of Needs)

David C. McClelland’ın “Gereksinimler Kuramı”, Henry A. Murray’ın 1938 yılında ortaya attığı ve insan davranışlarının nedeni oluşturduğunu ifade ettiği 20’nin üzerindeki bir dizi gereksinimden yalnızca başarı, güç ve yakın ilişki gereksinimlerini içeren bir kuramdır. McClelland bu üç gereksinimden genellikle başarı gereksinimi üzerinde yoğunlukla çalışmış olsa...

Beklenti Kuramı (Expectancy Theory)

Motivasyonda yer alan gereksinim/kapsam kuramlarında, insan davranışlarına yön verdiği düşünülen gereksinimler üzerinde durulmuş ve bu gereksinimlerin eksikliğinin veya giderilme arzusunun davranışı belirli şekillerde yönlendireceği varsayımı kabul edilmişti. Bununla birlikte bazı araştırmacılar, insan gereksinmelerinin varlığının davranışı başlatmaya yetmeyeceği, ayrıca, kişinin bir davranışta bulunması sonucunda, bu davranışın...

Adams’ın Ödül Adaleti ve Eşitliği Kuramı (Equity Theory)

J. S. Adams, ABD’nin General Electric işletmesinde güdüleme konusunda bazı araştırma ve deneylerde bulunarak ödül adaletinin çalışanları sürekli güdülemek ve teşvik etmek bakımından çok önemli bir değeri olduğunu bulgulamıştır. Adams incelemelerinde bireylerin kendilerine verilen ödüllerle başkalarına verilen ödülleri daima karşılaştırdıkları ve kendilerine uygun görülen ödüllerin...

Locke’un Amaç Saptama Kuramı (Goal Setting Theory)

Edwin Locke tarafından 1968 yılında ortaya atılan bu kurama göre, insanlar çevrelerini algılayıp yorumlarlar, daha sonra da bu algılarını kendi değer yargılarına göre değerlendirirler. Yani herkes, kendi “değer anahtarı”na göre neyin iyi ya da kötü, doğru ya da yanlış, kendine yararlı ya da zararlı olduğuna...

Koşullanma Kuramı (Reinforcement Theory)

J. B. Watson’a göre, insanlar yaşamları boyunca belirli bir uyarıcıya az çok kestirilebilir bir biçimde tepki göstermeye koşullanmaktadır. Ona göre, çevre, yeteri kadar kontrol edilebildiği taktirde psikoloğun bir çocuğu istediği gibi bir yetişkin haline dönüştürebilmesi mümkündür. Bunun, çocuğun kalıtsal yetenekleri, zekası ya da ailesinin etkisini...

Nedensellik Yükleme/Atfetme Kuramı (Attribution Theory)

İnsanların günlük hayatları sırasında tekrar tekrar kendilerine sordukları kilit soru, “Neden” sorusudur. İnsanoğlu, başına gelen olaylara sadece tepki gösterdiğinden dolayı hoşnut değildir, insanlar daha ziyade, bu olayların neden meydana gelmiş olduğunu ve diğer insanların niçin farklı şekillerde davranışta bulunduğunu da anlamak istemektedirler (Baron, 1998; 284).

1. Heider’in Nedensellik Yükleme Kuramı

Fritz Heider (1958), insanların davranışı açıklamada nasıl bir yöntem izlediklerini inceleyen ilk sosyal psikologdur. Heider, her insanın davranışı açıklamada kullandığı bir genel kuramı olduğuna inanmıştır ve buna naif psikoloji adını vermiştir (Kağıtçıbaşı, 1999; 228).

2. Nedensellik Yükleme Süreci

Nedensellik yüklemeler, kişinin algılama sürecinde önemli bir rol oynamaktadır. Bireyin davranışı için nedenler yüklediği atfetmeler, kişinin temel özellikleri ya da kişisel özellikleri hakkındaki yargılarını etkileyebilmektedir (Hellriegel vd., 2001; 84). Kişilerin çoğunlukla nedensellik yüklemelerini bilinçli bir şekilde yaptıkları söylenemese de aşağıdaki ifadelerdeki gibi belirli durumlarda insanlar...